Verhalen
Elfstedentocht 1963: de zwaarste tocht uitgelegd
IJskoorts · Gepubliceerd en bronnen gecontroleerd op
De Elfstedentocht van 1963 werd op vrijdag 18 januari gereden. Reinier Paping won de twaalfde editie in 10 uur en 59 minuten. Vorst, wind, stuifsneeuw en slecht ijs maakten de tocht uitzonderlijk zwaar.
Bron: de officiële beschrijving van de tocht van 1963.
Waarom was de tocht zo zwaar?
De winter van 1962/1963 was volgens het KNMI de koudste Nederlandse winter van de twintigste eeuw. Op de dag van de tocht werd in Joure een temperatuur van -21 °C gemeten. Dat is een lokale meting, geen temperatuur voor de hele route.
Later op de dag werd het minder koud, maar wakkerde de wind aan. Sneeuw stoof over het ijs. De kou zat dus niet alleen in de thermometer: wind en sneeuw maakten het rijden nog moeilijker.
Van smalle baan naar eenzame koploper
- De start
Smalle banen dwingen de rijders achter elkaar. Al vroeg vallen deelnemers uit.
- Hindeloopen en Workum
Bij Hindeloopen telt de kopgroep nog 23 rijders. Paping versnelt richting Workum.
- Na Bolsward
Tussen Schettens en Witmarsum gaat Paping alleen verder. Bij Franeker heeft hij tien minuten voorsprong.
- De finish
Paping wint op de Grote Wielen bij Leeuwarden. De finish ligt in 1963 dus niet op de Bonkevaart.
De kopgroep kluunt door Hindeloopen op 18 januari 1963. De matten onder hun ijzers zijn goed te zien. Wat is klunen?
Eric Koch / Anefo · Nationaal Archief · 914-7236
Archieffoto en herkomst · CC0 1.0
Hoeveel mensen haalden de finish?
De vereniging vermeldt 9.862 starters en 127 finishers. Van die finishers reden er 58 de wedstrijd en 69 de toertocht. De wedstrijd draait om de uitslag; toerrijders rijden hun eigen prestatie.
We gebruiken de gepubliceerde aantallen van de vereniging. Het percentage in de begeleidende brontekst sluit daar niet op aan.
Waarom we 1963 blijven navertellen
Zelfs de televisie hield het nauwelijks vol. Andere Tijden Sport beschrijft hoe de techniek tijdens het liveverslag grotendeels uitviel. Alleen bij Bartlehiem en de finish op de Groote Wielen lukten de rechtstreekse beelden nog.
Volgens de makers hielpen die gaten in het verslag de verhalen en tegenstrijdige herinneringen rond de wedstrijd ontstaan. In hun reconstructie uit 2013 komen de hoofdrolspelers opnieuw aan het woord. Zo blijft 1963 meer dan een uitslag: ook de manier waarop de tocht werd gezien en herinnerd hoort bij het verhaal.
Verder kijken en lezen: Andere Tijden Sport: de wedstrijd van 1963, 16 januari 2013, 45 minuten.