IJswoordenboek
Klunen: betekenis, herkomst en beelden
IJskoorts · Gepubliceerd en bronnen gecontroleerd op
Klunen betekent lopen met je schaatsen nog aan. Je gaat een stukje over land omdat de ijsroute daar onderbroken is of het ijs niet bruikbaar is. De ijzers blijven onder, alleen het glijden houdt even op.
Betekenis en spelling: Onze Taal, 1994, via DBNL.
Bij Franeker gaan de schaatsers op 4 januari 1997 het land op. De schaatsen blijven aan, de pas wordt korter.
Fotograaf onbekend · Tresoar · 28004
Bron en originele foto · CC0 1.0
Even wandelen, schaatsen blijven aan
Niet ieder stukje van een schaatstocht bestaat uit goed ijs. Soms sluit het traject niet aan of moet je een onbruikbaar gedeelte passeren. Op een kluunplaats gaat de route daarom tijdelijk over land.
Op de foto uit 1997 zie je precies die overgang. Een smalle strook matten voert de schaatsers omhoog. De ene rijder zoekt steun, de volgende stapt al door. Even geen lange slagen, maar voetenwerk.
Uitleg: Onze Taal. De foto en het bijschrift komen uit de collectie van Tresoar.
Een fragment van 7,5 seconden uit het Polygoonjournaal over de Elfstedentocht van 1933. Schaatsers stappen door een smalle doorgang. Kijk hoe het glijden plaatsmaakt voor korte passen.
Polygoon Hollands Nieuws · Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
Volledige film en herkomst bij Open Beelden · Publiek domein
Fragment uit 00:18 tot 00:25,5. Oorspronkelijk archiefgeluid behouden.
Kijk eens naar de ondergrond
Bij oude schaatsfoto’s gaat je blik al snel naar de rijders. Kijk hier juist eens onder hun voeten. In Hindeloopen ligt in 1963 een smalle strook matten door de sneeuw. In Harlingen zie je in 1985 hoe de kopgroep vanaf de oever weer het ijs op stapt.
De kopgroep kluunt door Hindeloopen op 18 januari 1963. De matten vormen een loopstrook door de sneeuw.
Eric Koch / Anefo · Nationaal Archief · 914-7236
Bron en originele foto · CC0 1.0
Het ijs is even op. De tocht gaat door.
De kopgroep kluunt in Harlingen op 21 februari 1985. Kijk naar de overgang van de bedekte oever naar het ijs.
Sjakkelien Vollebregt / Anefo · Nationaal Archief · 933-2431
Bron en originele foto · CC0 1.0
Waar komt het woord klunen vandaan?
Het Nederlands heeft het woord uit het Fries geleend: klúnje. Over de verdere herkomst bestaat onzekerheid. Het is dus geen woord waarvan we één bedenker of uitvindingsdag kunnen aanwijzen.
Bron: Etymologiebank: klunen.
De Elfstedentocht van 1985 gaf het woord veel aandacht. In een artikel uit 1994 beschreef neerlandicus Freark M. Ringnalda hoe klunen in de Van Dale van 1992 was opgenomen. De beweging zelf was toen al veel ouder, zoals de archiefbeelden laten zien.
Bron: Freark M. Ringnalda, ‘Klunen of klúnen?’, Onze Taal, 1994.
Hoe schrijf je het?
In het Nederlands schrijf je klunen, zonder accent: ik kluun, ik kluunde, ik heb gekluund.
- ‘Bij de brug moesten we een stukje klunen.’
- ‘Hij had nog energie genoeg, maar zijn benen wilden na het klunen liever koffie.’
Vervoeging: Onze Taal. De voorbeeldzinnen zijn van IJskoorts.